Επικαιρότητα

Ανατροπή και νέο πεδίο μάχης στις πολυκατοικίες: Αποζημίωση σε γείτονες για αυθαίρετα σε ταράτσες

Ανατροπή και νέο πεδίο μάχης στις πολυκατοικίες: Αποζημίωση σε γείτονες για αυθαίρετα σε ταράτσες
Ηαπόφαση 573/2026 αναμένεται να φέρει νέο τοπίο και αναστάτωση σε πολυκατοικίες και γειτονικά ακίνητα. Οι ιδιοκτήτες που θεωρούν ότι ζημιώνονται από αυθαίρετες προσθήκες μπορούν να εξετάσουν δικαστικές αξιώσεις, ακόμη και εάν οι κατασκευές έχουν τακτοποιηθεί, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να αποδείξουν τις απαιτούμενες παραβάσεις και τις συνέπειές τους.

Μεγάλες ανατροπές και νέο πεδίο δικαστικών διεκδικήσεων αποζημίωσης από ιδιοκτήτες γειτονικών ακινήτων, για αυθαίρετα κτίσματα που παραβιάζουν τους πολεοδομικούς όρους δόμησης και προκαλούν μείωση της αξίας της περιουσίας τους, αναδεικνύει απόφαση του Αρείου Πάγου. Η δυνατότητα αφορά και αυθαίρετες κατασκευές που έχουν υπαχθεί σε νόμους τακτοποίησης, εφόσον αποδεικνύεται συγκεκριμένη παράνομη προσβολή των δικαιωμάτων των γειτόνων.

Η απόφαση 573/2026 του Α2 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, με αφορμή υπόθεση αυθαίρετου δωματίου σε ταράτσα πολυκατοικίας στη Λαμία, αναδεικνύει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να διεκδικηθούν χρηματικές αποζημιώσεις για περιορισμό της θέας, του φυσικού φωτισμού, του ηλιασμού και του αερισμού γειτονικών κατοικιών, καθώς και για την αντίστοιχη μείωση της εμπορικής τους αξίας.

Για να επιδικαστεί, όμως, αποζημίωση με βάση το σκεπτικό της ΑΠ 573/2026, πρέπει να αποδειχθεί η ουσιαστική παραβίαση προστατευτικών πολεοδομικών περιορισμών, η συγκεκριμένη ζημία και η σύνδεση της μίας με την άλλη.

Η απόφαση 573/2026 αναμένεται να φέρει νέο τοπίο και αναστάτωση σε πολυκατοικίες και γειτονικά ακίνητα. Οι ιδιοκτήτες που θεωρούν ότι ζημιώνονται από αυθαίρετες προσθήκες μπορούν να εξετάσουν δικαστικές αξιώσεις, ακόμη και εάν οι κατασκευές έχουν τακτοποιηθεί, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να αποδείξουν τις απαιτούμενες παραβάσεις και τις συνέπειές τους.

Πότε ο γείτονας αποκτά δικαίωμα αποζημίωσης

Στο επίκεντρο της απόφασης βρίσκεται η διάκριση μεταξύ της κατασκευής που στερείται οικοδομικής άδειας και της κατασκευής που παραβιάζει ουσιαστικούς πολεοδομικούς περιορισμούς. Σύμφωνα με τον Άρειο Πάγο, οι διατάξεις που καθορίζουν τα επιτρεπόμενα όρια δόμησης και κάλυψης προστατεύουν τόσο το δημόσιο συμφέρον, όσο και τα συμφέροντα των ιδιοκτητών γειτονικών ακινήτων.

Η απόφαση εξετάζει ειδικότερα τις υπερβάσεις του επιτρεπόμενου συντελεστή δόμησης, της κάλυψης και του ανώτατου νόμιμου ύψους. Πρόκειται για περιορισμούς που καθορίζουν πόσα τετραγωνικά μέτρα μπορούν να κατασκευαστούν σε ένα οικόπεδο, ποιο τμήμα του μπορεί να καλυφθεί από κτίσματα και μέχρι ποιο ύψος επιτρέπεται να φτάσει η οικοδομή.

Για παράδειγμα, εάν σε μια οικοδομή έχει εξαντληθεί ο επιτρεπόμενος συντελεστής δόμησης και κατασκευαστεί επιπλέον κλειστό δωμάτιο στην ταράτσα, πρέπει να ελεγχθεί εάν η προσθήκη αυτή αυξάνει παράνομα την προσμετρούμενη επιφάνεια. Εάν ταυτόχρονα περιορίζει τον φωτισμό ή τη θέα γειτονικού διαμερίσματος, μπορεί να δημιουργηθεί βάση διεκδίκησης αποζημίωσης.

Αντίστοιχο ζήτημα μπορεί να ανακύψει όταν μια προσθήκη υπερβαίνει το επιτρεπόμενο ύψος της οικοδομής και δημιουργεί εμπόδιο στον ηλιασμό ή στον αερισμό γειτονικού ακινήτου. Η υπέρβαση πρέπει να συνδέεται αιτιωδώς με τη συγκεκριμένη ζημία. Οι περιορισμοί αυτοί εξετάζονται με βάση τις πολεοδομικές διατάξεις, που εφαρμόζονται στο εκάστοτε ακίνητο και στον κρίσιμο χρόνο.

Η απόφαση δεν κρίνει ότι κάθε κατασκευή που περιορίζει τη θέα είναι παράνομη. Εξετάζει εάν ο περιορισμός προέρχεται από παραβίαση πολεοδομικών κανόνων που προστατεύουν και τα γειτονικά ακίνητα. Επομένως, η απώλεια θέας, όταν οφείλεται σε κτίριο που έχει ανεγερθεί νόμιμα, δεν δημιουργεί αυτομάτως αντίστοιχο δικαίωμα αποζημίωσης.

Τι ισχύει για τα αυθαίρετα που έχουν τακτοποιηθεί

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της απόφασης σε αυθαίρετες κατασκευές που έχουν υπαχθεί στους νόμους 4178/2013 και 4495/2017. Στην υπόθεση της Λαμίας, το επίμαχο δωμάτιο είχε ενταχθεί σε καθεστώς τακτοποίησης. Το Εφετείο είχε κρίνει ότι η πολεοδομική τακτοποίηση δεν αίρει την προσβολή των δικαιωμάτων άλλων ιδιοκτητών.

Ο Άρειος Πάγος δεν ανατρέπει τη γενική διάκριση μεταξύ πολεοδομικής τακτοποίησης και προστασίας των ιδιωτικών δικαιωμάτων. Η υπαγωγή ενός αυθαιρέτου σε νόμο τακτοποίησης δεν σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης απαλλάσσεται αυτομάτως από κάθε πιθανή αστική ευθύνη. Ωστόσο, απαιτείται να αποδειχθούν η συγκεκριμένη παράνομη συμπεριφορά, η ζημία και ο αιτιώδης σύνδεσμός τους.

Στην πράξη, ένας ιδιοκτήτης γειτονικού διαμερίσματος μπορεί να εξετάσει τη δυνατότητα δικαστικής διεκδίκησης ακόμη και όταν ο αυθαίρετος χώρος έχει τακτοποιηθεί και έχουν καταβληθεί τα προβλεπόμενα πρόστιμα. Η τακτοποίηση δεν ακυρώνεται αυτομάτως εξαιτίας μιας τέτοιας αξίωσης, ούτε η ύπαρξή της αρκεί για να γίνει δεκτή η αγωγή αποζημίωσης.

Η υπόθεση της Λαμίας: Δωμάτιο 29,30 τετραγωνικών

Η δικαστική διαφορά ξεκίνησε στην περιοχή του Αγίου Λουκά στη Λαμία. Ιδιοκτήτης οικοδομής κατασκεύασε το 2004 στην ταράτσα του δωμάτιο επιφάνειας 29,30 τετραγωνικών μέτρων και ύψους περίπου 3,50 μέτρων, με μεταλλικό σκελετό, δίρριχτη στέγη και περιμετρικά δομικά στοιχεία. Το κτίσμα εφαπτόταν στο διαμέρισμα του δεύτερου ορόφου γειτονικής οικοδομής.

Ο ιδιοκτήτης του γειτονικού ακινήτου υποστήριξε ότι η προσθήκη περιόριζε τη θέα από τη βεράντα του προς το Κάστρο της Λαμίας και τον γύρω λόφο. Κατήγγειλε επίσης περιορισμό του ηλιασμού και του αερισμού, επιβάρυνση της οικοδομής και προβλήματα από τα νερά της βροχής. Για τις επιπτώσεις αυτές προσέφυγε στη Δικαιοσύνη διεκδικώντας αποζημίωση.

Προηγουμένως, η Πολεοδομία Λαμίας είχε πραγματοποιήσει αυτοψίες και είχε επιβάλει διοικητικές κυρώσεις. Το 2004 είχε εγκριθεί η κατεδάφιση της αυθαίρετης κατασκευής, η οποία όμως δεν εκτελέστηκε. Ακολούθησε νέα έκθεση αυτοψίας το 2007, με πρόστιμο ανέγερσης 36.625 ευρώ και πρόστιμο διατήρησης 18.313 ευρώ. Ο ιδιοκτήτης είχε επίσης καταδικαστεί ποινικά.

Στην αγωγή του, ο γείτονας ζητούσε 47.000 ευρώ για την περιουσιακή ζημία και 26.000 ευρώ για ηθική βλάβη. Μετά τον θάνατό του, τη δικαστική διαδικασία συνέχισε η σύζυγος και κληρονόμος του. Η υπόθεση εξετάστηκε από τα δικαστήρια της Λαμίας και πραγματοποιήθηκε τεχνική πραγματογνωμοσύνη για την αποτίμηση των επιπτώσεων.

Αποζημίωση 15.704 ευρώ από το Εφετείο

Το Μονομελές Εφετείο Λαμίας, με την απόφαση 35/2024, δέχθηκε ότι η αυθαίρετη προσθήκη περιόριζε τη θέα, τον αερισμό και τον ηλιασμό του γειτονικού διαμερίσματος. Αξιοποιώντας την πραγματογνωμοσύνη, προσδιόρισε την εμπορική αξία του ακινήτου σε 68.520 ευρώ και εκτίμησε ότι είχε υποστεί μείωση αξίας κατά ποσοστό 20%..

Το Εφετείο Λαμίας επιδίκασε 13.704 ευρώ για τη μείωση της εμπορικής αξίας και 2.000 ευρώ για ηθική βλάβη, δηλαδή συνολικό ποσό αποζημμίωσης 15.704 ευρώ. Από αυτά, υποχρέωσε τον εναγόμενο να καταβάλει 12.000 ευρώ και αναγνώρισε την υποχρέωση καταβολής των υπόλοιπων 3.704 ευρώ. Δεν δέχθηκε, πάντως, ότι είχε αποδειχθεί η καταγγελλόμενη ζημία από υγρασία.

Ο Άρειος Πάγος παρέπεμψε την υπόθεση για νέα εκδίκαση στο Μονομελές Εφετείο Λαμίας, με διαφορετικό δικαστή, για να επιδικαστεί και να προσδιοριστεί το τελικό ποσό της χρηματικής αποζημίωσης.